Lãi kép là khi tiền lãi kiếm được được gộp vào tiền gốc để kỳ sau sinh lãi trên cả phần lãi cũ, nên số tiền lớn lên ngày càng nhanh theo thời gian chứ không đều đều. Vì phần tăng tốc mạnh nhất nằm ở những năm cuối của một chặng dài, người bắt đầu sớm với số tiền nhỏ hoàn toàn có thể vượt người bắt đầu muộn với số tiền lớn hơn.
Chào bạn, đây là Nhà Kinh Tế. Lãi kép là một trong những ý tưởng đơn giản mà mạnh nhất trong chuyện tiền bạc. Mình sẽ không khuyên bạn bỏ tiền vào đâu, chỉ cho bạn thấy thời gian làm gì với tiền, theo cả hai chiều tốt và xấu. Mọi con số trong bài đều là giả sử cho dễ nhẩm.
Lãi đơn và lãi kép khác nhau ra sao?
Giả sử bạn cho vay một trăm triệu, lãi mười phần trăm một năm. Nếu là lãi đơn, mỗi năm bạn nhận mười triệu, tiền gốc giữ nguyên. Sau mười năm, bạn có một trăm triệu gốc cộng một trăm triệu lãi.
Nếu là lãi kép, cuối năm đầu bạn có một trăm mười triệu, và năm thứ hai lãi được tính trên một trăm mười triệu, tức là mười một triệu. Năm thứ ba lãi tính trên một trăm hai mươi mốt triệu. Mỗi năm phần lãi lại to hơn năm trước một chút.
Sau mười năm, với lãi kép, số tiền lên khoảng hai trăm sáu mươi triệu, thay vì hai trăm triệu. Khác biệt sáu mươi triệu đó hoàn toàn là lãi của lãi.
Nghe chưa ấn tượng lắm. Nhưng kéo dài ra hai mươi, ba mươi năm, khoảng cách giữa lãi đơn và lãi kép trở nên khổng lồ.
Quy tắc bảy mươi hai để nhẩm nhanh
Có một mẹo nhẩm rất tiện: lấy bảy mươi hai chia cho lãi suất mỗi năm tính bằng phần trăm, bạn được số năm để tiền tăng gấp đôi.
Với lãi suất sáu phần trăm, tiền tăng gấp đôi sau khoảng mười hai năm. Với tám phần trăm, khoảng chín năm. Với mười hai phần trăm, khoảng sáu năm. Đây là phép xấp xỉ, đúng khá tốt với lãi suất trong khoảng thông thường.
Quy tắc này cũng dùng được cho lạm phát: nếu giá cả tăng bốn phần trăm mỗi năm, sức mua của một khoản tiền giữ yên sẽ giảm còn một nửa sau khoảng mười tám năm.
Mẹo này giúp bạn cảm được độ lớn của thời gian mà không cần máy tính. Gấp đôi, gấp bốn, gấp tám: mỗi lần gấp đôi chỉ cần thêm một khoảng thời gian bằng nhau.
Vì sao bắt đầu sớm lại thắng?
Thử so hai người. Người thứ nhất bắt đầu để dành từ năm hai mươi lăm tuổi, mỗi năm một khoản nhỏ, để dành mười năm rồi dừng hẳn, để tiền tự lớn. Người thứ hai bắt đầu từ năm ba mươi lăm tuổi, mỗi năm cùng khoản đó, nhưng để dành liên tục ba mươi năm.
Với một mức lãi đều đặn đủ cao, ví dụ giả định khoảng tám phần trăm mỗi năm, tới sáu mươi lăm tuổi, người thứ nhất có thể có số tiền ngang hoặc hơn người thứ hai, dù chỉ bỏ vào một phần ba số tiền.
Lý do nằm ở những năm cuối. Mười năm đầu của người thứ nhất được hưởng thêm mười năm gấp đôi gấp bốn ở cuối chặng.
Ví dụ này đơn giản hoá: thực tế lãi không đều mỗi năm, có rủi ro, có lạm phát, có thuế. Nhưng cái lõi vẫn đúng: thời gian là nguyên liệu quý nhất của lãi kép.
Lãi kép chạy ngược khi bạn mắc nợ
Lãi kép không chỉ làm việc cho người tiết kiệm. Nó làm việc cho người cho vay, tức là chống lại người đi vay.
Nợ thẻ tín dụng không trả hết, khoản vay tiêu dùng lãi cao, khoản vay nóng tính lãi theo ngày đều là lãi kép chạy ngược. Khoản nợ nhỏ để lâu có thể phình ra rất nhanh, đặc biệt khi lãi chưa trả bị cộng vào gốc.
Cùng quy tắc bảy mươi hai: một khoản nợ lãi rất cao có thể tăng gấp đôi chỉ trong vài năm nếu không trả. Nhiều gia đình rơi vào vòng nợ không phải vì vay lớn, mà vì để một khoản nhỏ lăn quá lâu.
Vì vậy trước khi nghĩ tới chuyện cho tiền sinh lãi, câu hỏi đầu tiên nên là: mình có đang để lãi kép chạy ngược ở đâu không.
Mang lãi kép vào đời thường
Với con cái, dạy lãi kép bằng một con heo đất và một lời hứa thưởng thêm mỗi tháng theo số tiền con đã bỏ vào có thể là bài học tài chính đầu đời đáng nhớ.
Với chính mình, điều đáng nhớ không phải là chọn đúng chỗ gửi tiền, mà là thói quen đều đặn và bắt đầu sớm. Mọi lựa chọn tài sản cụ thể đều có rủi ro riêng, và nếu cần, hãy hỏi người tư vấn được cấp phép.
Lãi kép cũng áp dụng cho những thứ không phải tiền. Đọc mỗi ngày một ít, luyện một kỹ năng đều đặn, giữ gìn một mối quan hệ, những thứ đó cũng lớn lên theo kiểu gấp đôi rồi gấp bốn.
Câu hỏi đáng giữ lại là: có điều gì bạn muốn mình đã bắt đầu từ mười năm trước, và nếu bắt đầu hôm nay thì mười năm sau nó sẽ ra sao?
Câu hỏi thường gặp
Ai nói lãi kép là kỳ quan thứ tám của thế giới?
Câu này hay được gán cho Albert Einstein, nhưng không có bằng chứng ông từng nói. Đây là một giai thoại lan truyền rộng, nên dùng thì nên ghi là giai thoại.
Gửi tiết kiệm có phải là lãi kép không?
Nếu bạn để tiền lãi được nhập vào gốc khi đáo hạn và tiếp tục gửi, thì đó là lãi kép theo kỳ hạn. Nếu rút lãi ra tiêu mỗi kỳ, thì gần với lãi đơn.
Quy tắc bảy mươi hai chính xác tới đâu?
Nó là phép xấp xỉ, khá chính xác với lãi suất vài phần trăm tới khoảng mười mấy phần trăm. Với lãi suất rất cao hoặc rất thấp, sai số lớn hơn.
Lạm phát ảnh hưởng tới lãi kép thế nào?
Lạm phát cũng là một dạng lãi kép, chỉ là chạy ngược với sức mua. Để biết tiền thật sự lớn lên, hãy dùng lãi suất thực, tức lãi danh nghĩa trừ đi lạm phát, khi nhẩm.
Lãi kép có đảm bảo làm giàu không?
Không. Lãi kép chỉ là cách tính. Kết quả phụ thuộc mức lãi thực tế, rủi ro của tài sản và sự kiên nhẫn. Lời hứa lãi kép cao mà không có rủi ro thường là dấu hiệu lừa đảo.
